Dlaczego laser jest niebezpieczny dla oczu i jak je chronić?

Każdy wie, czym jest laser, ale niewielu zdaje sobie sprawę, jak bardzo może być on niebezpieczny dla człowieka. Z niepokojącą częstotliwością spotykam się ze zdaniami w stylu „Po co te wszystkie środki ochrony? To przecież tylko laser!” albo „To zwykła wiązka, sama w sobie wcale nie jest niebezpieczna!”.

No właśnie, to tylko laser klasy 4, tylko ciężkie oparzenia, tylko poważne urazy. Co w tym takiego?

Nigdy nie przestanę tego powtarzać: laserowe usuwanie to wcale nie jest prosta praca – wymaga od specjalisty maksymalnej odpowiedzialności. Celem dzisiejszego artykułu jest właśnie uświadomienie ci możliwych zagrożeń związanych z pracą laserem Nd:YAG. Jak to mówią: przezorny zawsze ubezpieczony!

Dobrze, ale jak właściwie laser może zaszkodzić?

Zacznijmy od krótkiego przeglądu tego, jak działa urządzenie laserowe. Najpierw emituje ono falę elektromagnetyczną o określonej długości (na przykład 532 lub 1064 nm), która niesie określoną ilość energii. Energia wychodząca z lasera z łatwością wnika następnie w tkanki. Tam zamienia się w ciepło i działa na wewnętrzne warstwy skóry.

A teraz wyobraź sobie, że ta wiązka trafia nie w skórę, lecz w bardzo delikatną okolicę oczu. Jak myślisz, jakie mogą być skutki?

Od razu powiem, że dalekie od przyjemnych. Ludzkie oko jest bardzo wrażliwe i może zostać uszkodzone przez lasery z zakresu widzialnego i bliskiej podczerwieni. Co więcej, impulsy generowane przez laser uszkodzą oczy znacznie szybciej, niż zdąży zadziałać odruch mrugania!

Promieniowanie widzialne i bliska podczerwień (długości fali od 400 do 1400 nm) są niebezpieczne dla siatkówki!

Kolejny zniechęcający fakt: oczy można uszkodzić nie tylko przy bezpośrednim trafieniu wiązką lasera, lecz także przez jej odbicie od szkła lub powierzchni lustrzanych.

Dobrze widać to na poniższym schemacie:

Z tego możemy wyciągnąć następujący wniosek…

W gabinecie nie może być żadnych lustrzanych ani odsłoniętych szklanych powierzchni.

Równie ważna jest jeszcze jedna rzecz: światło odbija się także od powierzchni niejednorodnych (chropowatych)! W takim przypadku równoległa wiązka światła po odbiciu ulega rozproszeniu, a promienie odbijają się w różnych kierunkach.

To zjawisko nazywa się odbiciem rozproszonym i również trzeba je brać pod uwagę podczas pracy z laserem!

Jak działa odbicie rozproszone przy laserowym usuwaniu?

Kiedy skóra jest naświetlana laserem, wiązka światła nie zostaje przez nią w pełni pochłonięta, bo niewielka jej część zawsze się odbija! W ten sposób skóra może odbijać ≈ 5–7% energii świetlnej.

Oznacza to, że kiedy naświetlasz skórę urządzeniem laserowym, wiązka zostaje częściowo „odrzucona” i trafia w inne obiekty – w tym w ciebie!

Zdania w stylu „Co może zrobić kilka procent? To bardzo mało i w ogóle nie wpłynie na moje zdrowie!” możesz od razu odrzucić. Uwierz mi, na pewno wpłynie.

Dla zobrazowania podam przykład. Załóżmy, że bierzemy zwykły laser Nd:YAG z najbardziej standardowymi ustawieniami:

1000 mJ

Ustawiamy energię na tę wartość.

5 milimetrów

Ustawiamy średnicę wiązki lasera.

10 nanosekund

Ustawiamy czas trwania impulsu urządzenia.

Proste obliczenie pokazuje, że nawet przy podstawowych ustawieniach moc szczytowa lasera może sięgać 100 000 000 W!

Wynika z tego, że pozornie znikome 5–7% w rzeczywistości zamienia się w 5–7 milionów (!) watów.

Nie, nie przesadzam. I tak, to informacja potwierdzona naukowo.

Zaskakujące? W takim razie oto kolejne liczby. Na podstawie niedawnych badań na 8-warstwowym modelu ludzkiej skóry naukowcy doszli do wniosku, że odbija się od niej znaczna część energii wiązki laserowej. I nie mówimy tu o 5 procentach, lecz o znacznie wyższych wartościach!

55,5%

energii lasera odbija się przy długości fali 1064 nm

29,1%

odbija się przy długości fali 532 nm

59,4%

odbija się od skóry przy długości fali 755 nm

Daje do myślenia, prawda? Laserowe usuwanie nie wydaje się już taką niewinną i łatwą pracą. Podkreślę to jeszcze raz: podczas zabiegu zawsze zwracaj szczególną uwagę na okolicę oczu, którą silne promieniowanie może łatwo uszkodzić.

Pamiętaj, że specjalista zawsze ponosi wielką odpowiedzialność – zarówno wobec siebie, jak i wobec pacjenta. Nie można działać na zasadzie „jakoś to będzie”, bo w medycynie „jakoś” nigdy nie jest dobrze, uwierz mi. A stawka jest wysoka, w tym twoje własne zdrowie.

Jak więc chronić oczy przed promieniowaniem laserowym?

Myślę, że znasz już odpowiedź na to pytanie ;)

Oczywiście okularami! Skóra powiek jest bardzo cienka i nie chroni oka przed wiązką lasera. Dlatego oczy potrzebują specjalnych okularów ochronnych, dobranych do parametrów używanego urządzenia.

Takie okulary często są dołączane do lasera, ale przed użyciem trzeba je sprawdzić. Możesz trafić na wysokiej jakości okulary albo na zwykłe „przeciwsłoneczne”, więc lepiej nie ryzykować.

Aby sprawdzić, czy okulary są bezpieczne, musisz zwrócić uwagę na dwa główne parametry: długość fali i wartość OD.

Sprawdź, czy na okularach jest oznaczona właściwa długość fali i podana wartość OD.

Podaną wartość OD i oznaczoną długość fali (zakresów może być kilka): 200–560 nm OD6, 740–1200 nm OD6