Nd:YAG lazer gözler için neden tehlikelidir?

Lazerin ne olduğunu herkes bilir, ama bunun insan için ne kadar tehlikeli olabileceğinin farkında olan pek az kişi vardır. Endişe verici bir sıklıkla “Bu kadar koruyucu ekipmana ne gerek var? Alt tarafı bir lazer!” ya da “Sıradan bir ışın, kendi başına hiç tehlikeli değil!” gibi sözlerle karşılaşıyorum.

Gerçekten de alt tarafı 4. sınıf bir lazer, alt tarafı ağır yanıklar, alt tarafı ciddi yaralanmalar. Ne var bunda?

Tekrarlamaktan asla yorulmayacağım: lazerle silme hiç de basit bir iş değildir; uzmandan en yüksek düzeyde sorumluluk ister. Bugünkü yazının amacı tam olarak Nd:YAG lazerle çalışmanın olası risklerinin farkına varmanızı sağlamak. Dedikleri gibi, önceden uyarılan, önceden silahlanmış olur!

Peki lazer tam olarak nasıl zarar verebilir?

Bir lazer cihazının nasıl çalıştığına kısaca göz atarak başlayalım. Önce belirli bir uzunlukta (örneğin 532 ya da 1064 nm) ve belirli miktarda enerji taşıyan bir elektromanyetik dalga yayar. Lazerden çıkan enerji daha sonra dokulara kolayca nüfuz eder. Orada ısıya dönüşür ve cildin iç katmanlarını etkiler.

Şimdi bu ışının cilde değil de gözlerin çok hassas bölgesine isabet ettiğini düşünün. Tahminlerinizi alalım: sonuçları ne olabilir?

Hemen söyleyeyim, hiç de hoş değiller. İnsan gözü çok hassastır ve görünür ile yakın kızılötesi aralıktaki lazerlerden zarar görebilir. Üstelik lazerin ürettiği atımlar, göz kırpma refleksi devreye girmeden çok daha hızlı biçimde gözlere zarar verir!

Görünür ve yakın kızılötesi ışınım (400 ile 1400 nm arasındaki dalga boyları) retina için tehlikelidir!

Cesaret kırıcı bir gerçek daha: gözlerinizi yalnızca lazer ışınının doğrudan isabetiyle değil, camdan ya da ayna gibi yansıtıcı yüzeylerden yansımasıyla da yaralayabilirsiniz.

Bunu aşağıdaki şemada açıkça görebilirsiniz:

Buradan şu sonucu çıkarabiliriz...

Uygulama odasında ayna gibi yansıtıcı ya da açıkta cam yüzeyler bulunmamalıdır.

Bir nokta da en az bunun kadar önemli: ışık, düzgün olmayan (pürüzlü) yüzeylerden de yansır! Bu durumda paralel bir ışık demeti yansımadan sonra saçılır ve ışınlar farklı yönlere yansır.

Bu olguya dağınık (difüz) yansıma denir ve lazerle çalışırken bunu da hesaba katmak gerekir!

Lazerle silmede dağınık yansıma nasıl işler?

Cilt lazerle ışınlandığında ışık demeti cilt tarafından tamamen emilmez, çünkü küçük bir kısmı her zaman yansır! Bu şekilde cilt, ışık enerjisinin ≈ %5–7'sini yansıtabilir.

Yani cildi bir lazer cihazıyla işlediğinizde ışın kısmen “geri fırlatılır” ve sizin de dahil olduğunuz başka nesnelere çarpar!

“Birkaç yüzde ne zarar verebilir ki? Çok az, sağlığımı hiç etkilemez!” gibi sözleri hemen bir kenara bırakabilirsiniz. İnanın bana, kesinlikle etkiler.

Açıklamak için bir örnek vereyim. En standart ayarlara sahip sıradan bir Nd:YAG lazer aldığımızı varsayalım:

1.000 mJ

Enerjiyi bu değere ayarlıyoruz.

5 milimetre

Lazer ışınının çapını ayarlıyoruz.

10 nanosaniye

Cihazın atım süresini ayarlıyoruz.

Basit bir hesaplama, temel ayarlarda bile lazerin tepe gücünün 100.000.000 watta ulaşabildiğini gösterir!

Buradan, görünüşte küçücük olan %5–7'nin gerçekte 5–7 milyon (!) watta dönüştüğü sonucu çıkar.

Hayır, abartmıyorum. Ve evet, bu bilimsel olarak doğrulanmış bir bilgi.

Şaşırdınız mı? O halde birkaç rakam daha vereyim. İnsan cildinin 8 katmanlı bir modeli üzerinde yapılan son çalışmalardan sonra bilim insanları, lazer ışını enerjisinin önemli bir kısmının ciltten yansıdığı sonucuna vardı. Ve burada %5'ten değil, çok daha yüksek rakamlardan söz ediyoruz!

%55,5

1064 nm dalga boyunda lazer enerjisinin yansıyan kısmı

%29,1

532 nm dalga boyunda yansıyan kısım

%59,4

755 nm dalga boyunda ciltten yansıyan kısım

Düşündürücü, değil mi? Lazerle silme artık o kadar zararsız ve kolay bir iş gibi görünmüyor. Bir kez daha vurgulayayım: uygulama sırasında güçlü ışınımla kolayca yaralanabilecek göz bölgesine her zaman özel dikkat gösterin.

Unutmayın, uzman hem kendisine hem de hastaya karşı her zaman büyük bir sorumluluk taşır. “Nasılsa bir şey olmaz” ilkesiyle hareket edemezsiniz, çünkü tıpta bu hiçbir zaman işe yaramaz, inanın bana. Ve kendi sağlığınız da dahil olmak üzere çok şey tehlikede.

Peki gözler lazer ışınımından nasıl korunur?

Sanırım bu sorunun cevabını zaten biliyorsunuz ;)

Elbette gözlükle! Göz kapaklarımızın derisi çok incedir ve gözü lazer ışınından korumaz. Bu yüzden gözlerin, kullanılan cihazın parametrelerine göre tasarlanmış özel koruyucu gözlüklere ihtiyacı vardır.

Bu tür gözlükler çoğu zaman lazerle birlikte gelir, ancak kullanmadan önce mutlaka kontrol etmelisiniz. Size kaliteli gözlükler de denk gelebilir, sıradan “güneş gözlükleri” de; bu yüzden risk almamak daha iyidir.

Gözlüklerinizin güvenli olup olmadığını kontrol etmek için iki temel parametreye bakmanız gerekir: dalga boyu ve OD değeri.

Gözlüğünüzün üzerinde doğru dalga boyunun işaretli olduğunu ve bir OD değerinin belirtildiğini kontrol edin.

OD değeri belirtilmiş ve dalga boyu işaretlenmiştir (birkaç aralık olabilir): 200–560 nm OD6, 740–1200 nm OD6