Waarom is een Nd:YAG-laser gevaarlijk voor je ogen?

Iedereen weet wat een laser is, maar maar weinig mensen beseffen hoe gevaarlijk die voor een mens kan zijn. Met verontrustende regelmaat hoor ik uitspraken als “Waarom al die beschermingsmiddelen? Het is maar een laser!” of “Het is een gewone straal, op zich is die helemaal niet gevaarlijk!”

Inderdaad, het is maar een laser van klasse 4, het zijn maar ernstige brandwonden, maar zware verwondingen. Wat is het probleem?

Ik zal het blijven herhalen: laserverwijdering is allesbehalve eenvoudig werk; het vraagt van de specialist maximale verantwoordelijkheid. Het doel van het artikel van vandaag is juist om je bewust te maken van de mogelijke risico’s van werken met een Nd:YAG-laser. Zoals het gezegde luidt: een gewaarschuwd mens telt voor twee!

Oké, hoe kan een laser precies schade aanrichten?

Laten we beginnen met een kort overzicht van hoe een laserapparaat werkt. Eerst zendt het een elektromagnetische golf van een bepaalde lengte uit (bijvoorbeeld 532 of 1064 nm) die een bepaalde hoeveelheid energie draagt. De energie die de laser verlaat, dringt vervolgens moeiteloos het weefsel binnen. Daar wordt ze omgezet in warmte en werkt ze in op de diepere lagen van de huid.

Stel je nu voor dat deze straal niet op de huid terechtkomt, maar op het zeer kwetsbare gebied van de ogen. Doe je inzet: wat kunnen de gevolgen zijn?

Ik zeg het meteen: die zijn verre van prettig. Het menselijk oog is heel gevoelig en kan worden beschadigd door lasers in het zichtbare en nabij-infrarode bereik. Bovendien beschadigen de pulsen die een laser opwekt de ogen veel sneller dan de knipperreflex kan reageren!

Zichtbare en nabij-infrarode straling (golflengten van 400 tot 1400 nm) is gevaarlijk voor het netvlies!

Nog een ontmoedigend feit: je kunt je ogen niet alleen beschadigen door een directe treffer van de laserstraal, maar ook door de weerkaatsing ervan op glas of spiegelende oppervlakken.

Dat zie je duidelijk in het schema hieronder:

Hieruit kunnen we de volgende conclusie trekken...

In de behandelruimte mogen geen spiegelende of onbedekte glazen oppervlakken zijn.

Een ander punt is net zo belangrijk: licht weerkaatst ook op ongelijkmatige (ruwe) oppervlakken! In dat geval verstrooit een evenwijdige lichtbundel na weerkaatsing en worden de stralen in verschillende richtingen teruggekaatst.

Dit verschijnsel heet diffuse reflectie, en ook daarmee moet je rekening houden als je met een laser werkt!

Hoe werkt diffuse reflectie bij laserverwijdering?

Als de huid met een laser wordt bestraald, wordt de lichtbundel niet volledig door de huid geabsorbeerd, want een klein deel wordt altijd weerkaatst! Zo kan de huid ≈ 5–7% van de lichtenergie terugkaatsen.

Met andere woorden: als je de huid met een laserapparaat behandelt, wordt de straal gedeeltelijk “teruggeworpen” en raakt hij andere objecten, ook jou!

Uitspraken als “Wat kunnen een paar procent nu voor kwaad? Dat is heel weinig en heeft geen enkel effect op mijn gezondheid!” kun je meteen vergeten. Geloof me, dat heeft het zeker wel.

Ter illustratie een voorbeeld. Stel dat we een gewone Nd:YAG-laser nemen met de meest standaard instellingen:

1.000 mJ

Op deze waarde stellen we de energie in.

5 millimeter

Dit is de grootte van de laserstraal die we instellen.

10 nanoseconden

Dit is de pulsduur die we op het apparaat instellen.

Een eenvoudige berekening laat zien dat het piekvermogen van de laser zelfs bij basisinstellingen kan oplopen tot 100.000.000 watt!

Daaruit volgt dat die schijnbaar piepkleine 5–7% in werkelijkheid neerkomt op 5–7 miljoen (!) watt.

Nee, ik overdrijf niet. En ja, dit is wetenschappelijk bevestigde informatie.

Verbaasd? Dan nog een paar cijfers. Na recente onderzoeken met een model van de menselijke huid uit 8 lagen concludeerden wetenschappers dat een aanzienlijk deel van de energie van de laserstraal erdoor wordt weerkaatst. En dan hebben we het niet over 5 procent, maar over veel hogere getallen!

55,5%

van de laserenergie wordt weerkaatst bij een golflengte van 1064 nm

29,1%

wordt weerkaatst bij een golflengte van 532 nm

59,4%

wordt door de huid weerkaatst bij een golflengte van 755 nm

Stof tot nadenken, toch? Laserverwijdering lijkt ineens niet meer zo’n onschuldig en makkelijk werk. Ik benadruk het nog één keer: let tijdens de behandeling altijd extra op het gebied rond de ogen, dat door krachtige straling gemakkelijk beschadigd raakt.

Onthoud: een specialist draagt altijd een grote verantwoordelijkheid, zowel tegenover zichzelf als tegenover de patiënt. Je kunt niet werken volgens het principe “het zal wel goed gaan”, want in de geneeskunde gaat het dan nooit goed, geloof me. En er staat veel op het spel, ook je eigen gezondheid.

Hoe bescherm je je ogen tegen laserstraling?

Ik denk dat je het antwoord op deze vraag al weet ;)

Met een bril natuurlijk! De huid van onze oogleden is heel dun en beschermt het oog niet tegen de laserstraal. Daarom hebben de ogen een speciale beschermbril nodig die is afgestemd op de parameters van het apparaat dat je gebruikt.

Zo’n bril wordt vaak met de laser meegeleverd, maar je moet hem vóór gebruik controleren. Je kunt een bril van goede kwaliteit krijgen, maar ook gewoon een “zonnebril”, dus je kunt beter geen risico nemen.

Om te controleren of je bril veilig is, moet je naar twee belangrijke parameters kijken: de golflengte en de OD-waarde.

Controleer of de juiste golflengte op je bril staat vermeld en of er een OD-waarde is aangegeven.

Een vermelde OD-waarde en een gemarkeerde golflengte (er kunnen meerdere bereiken zijn): 200–560 nm OD6, 740–1200 nm OD6