Hình xăm vùng lưng và gây tê ngoài màng cứng khi sinh

Hôm nay chúng ta bàn về một câu hỏi quan trọng: có thể gây tê ngoài màng cứng ở vùng da có hình xăm hay không?

Dù bạn không mang thai và không phải là bác sĩ, hãy đọc bài viết này, vì chủ đề liên quan trực tiếp đến sức khỏe con người và năng lực chuyên môn của bác sĩ!

Khi sinh con, việc cân nhắc mọi rủi ro và ra quyết định một cách khách quan đặc biệt quan trọng. Đáng tiếc là điều đó không phải lúc nào cũng xảy ra.

Bây giờ chúng ta sẽ nói về một quan niệm sai lầm đã khiến cả một thế hệ sản phụ phải căng thẳng mà không có lý do chính đáng...

1. Mọi chuyện bắt đầu thế nào và hình xăm liên quan gì?

Từ đầu những năm 2000, người ta đã đặt câu hỏi liệu có thể gây tê ngoài màng cứng (sau đây gọi tắt là GTNMC) một cách an toàn ở vùng có hình xăm thắt lưng hay không. Mối lo ngại xoay quanh một rủi ro: sắc tố có thể lọt vào ống sống cùng với phần mô trong lòng kim chọc.

Điều này dẫn đến các biện pháp phòng ngừa và quan điểm rằng nên loại trừ GTNMC ở những sản phụ có hình xăm vùng thắt lưng.

Gây tê ngoài màng cứng là phương pháp giảm đau thường được dùng khi sinh. Nó chỉ làm mất cảm giác ở một vùng nhất định của cơ thể.

Năm 2002, hai bác sĩ gây mê người Canada là Douglas và Swenerton đã công bố bài báo “Epidural anesthesia in three parturients with lumbar tattoos: a review of possible implications” (Gây tê ngoài màng cứng ở ba sản phụ có hình xăm thắt lưng: tổng quan các hệ quả có thể xảy ra). Nghiên cứu gồm 3 phụ nữ được GTNMC trong lúc chuyển dạ.

Tôi không muốn làm bạn rối với hàng loạt ký hiệu chữ cái, nên đây là hình minh họa các đoạn khác nhau của cột sống:

Như vậy, người phụ nữ thứ nhất có hình xăm trên vùng T12–S1 và được tiêm hai liều GTNMC ở khe L2–L3.

Hình xăm của người phụ nữ thứ hai nằm ở L4–L5, và chị được tiêm một liều GTNMC ở khe L2–L3.

Người phụ nữ thứ ba có hình xăm phủ kín cả lưng, và ống thông (catheter) để GTNMC được luồn qua chính hình xăm.

Không bệnh nhân nào ghi nhận biến chứng.

Dù vậy, Douglas và Swenerton vẫn lo ngại về rủi ro lý thuyết là sắc tố có thể bị kéo từ mô vào tủy sống khi đưa kim vào. Khi đó, sắc tố hình xăm, vốn có khả năng gây phản ứng miễn dịch, có thể gây viêm màng tủy sống và các biến chứng thần kinh.

Tuy nhiên, các tác giả hết sức thận trọng trong kết luận, khi viết rằng “chúng tôi không biết” liệu “việc đưa kim gây tê ngoài màng cứng hoặc kim gây tê tủy sống qua hình xăm có thể gây ra vấn đề lâu dài hay không”.

2. Trường hợp duy nhất có vấn đề sau GTNMC

Phản hồi bài báo đó, một bác sĩ gây mê người Canada đã báo cáo trường hợp một sản phụ 34 tuổi có hình xăm phủ toàn bộ vùng thắt lưng. Vài giờ sau khi GTNMC ở khe L2–L3, chị bị “nóng rát” và “đau” mà không có dấu hiệu viêm da.

Các triệu chứng giảm dần trong vòng 24 giờ, không để lại biến chứng. Tác giả nghi ngờ rằng phần mô chứa sắc tố từ hình xăm là nguyên nhân gây kích ứng sâu hơn ở mô vùng thắt lưng.

Douglas và Swenerton phản hồi rằng cảm giác đau nhiều khả năng là do bầm tím khi đưa kim gây tê ngoài màng cứng vào — điều cũng gặp ở những phụ nữ không có hình xăm.

Báo cáo trên đến nay vẫn là “biến chứng” duy nhất từng được ghi nhận sau GTNMC qua hình xăm.

Theo thời gian, chủ đề này ngày càng bị thổi phồng: trên một số diễn đàn mạng, sản phụ than phiền rằng họ bị từ chối GTNMC vì có hình xăm ở thắt lưng.

Năm 2006, các bác sĩ gây mê Pháp đã công bố những “khuyến cáo” không chính thức về cách thực hiện GTNMC khi có hình xăm ở thắt lưng. Họ đề xuất:

• cố gắng chọc kim ngoài vùng xăm, chọn khe liên đốt sống phía trên hoặc phía dưới hình xăm;

• dùng đường tiếp cận bên hoặc chọn một điểm không có mực ngay trong hình xăm;

• rạch một đường nhỏ trên da dưới gây tê tại chỗ trước khi đưa kim vào vùng có hình xăm.

3. Da có hình xăm được cấu tạo thế nào?

Tôi xin giải thích ngắn gọn da tái tạo ra sao sau khi xăm:

Sắc tố đọng lại ở biểu bì sau thủ thuật sẽ thưa dần khi các lớp mô bề mặt bong đi. Nhờ quá trình tái tạo, biểu bì mất hoàn toàn sắc tố, nên khả năng sắc tố còn nằm trong “lõi” của mô này là rất thấp.

Ở trung bì, phần lớn sắc tố được đại thực bào bắt giữ và di chuyển đến hạch bạch huyết. Các hạt mực còn lại chủ yếu nằm trong tế bào: bên trong chính các đại thực bào đó và trong nguyên bào sợi.

Nếu kim có lấy phải những hạt này, sắc tố nhiều khả năng nằm trong tế bào chứ không ở dạng tự do. Còn bất kỳ tế bào biểu bì nào mà kim chạm vào khi GTNMC chắc chắn hoàn toàn không chứa sắc tố!

4. Có cần rạch da khi GTNMC ở vùng có hình xăm không?

Các bác sĩ gây mê đã đề xuất: nếu không thể tránh vùng xăm, hãy rạch một đường trên vùng da có hình xăm. Tuy nhiên, không có bằng chứng nào cho thấy cách này làm giảm khả năng sắc tố lọt vào lòng kim chọc.

Hơn nữa, sắc tố hình xăm nằm ở trung bì. Điều đó có nghĩa là đường rạch đúng cách phải sâu tới lớp mỡ dưới da. Bác sĩ gây mê phải hoàn toàn chắc chắn về vị trí đường rạch trước khi đưa kim gây tê tủy sống vào. Nếu đường rạch không đủ sâu, nguy cơ kim lấy phải sắc tố lại tăng lên!

5. Số liệu thống kê! Bác sĩ gây mê xử lý GTNMC ở vùng xăm ra sao?

Chỉ có rất ít nghiên cứu xem xét cách làm và thái độ thực tế của bác sĩ gây mê khi GTNMC cho sản phụ có hình xăm thắt lưng.

Trong một khảo sát nhỏ ở Anh năm 2007, Shanbhag và Chilvers ghi nhận 65% bác sĩ gây mê sẽ gây tê ngoài màng cứng ở khe liên đốt sống thông thường ngay cả khi có hình xăm ở đó. Đồng thời, gần một nửa (45%) cho biết nếu có lựa chọn, họ vẫn sẽ cố tránh vùng da có hình xăm. Nói cách khác, đa số không coi hình xăm là trở ngại, nhưng nhiều người theo thói quen chọn vùng da sạch khi có thể.

Một nghiên cứu lớn hơn ở Bồ Đào Nha với 162 bác sĩ gây mê cho kết quả như sau...

57%

bác sĩ gây mê đã từng gặp tình huống này

60%

muốn thực hiện GTNMC trên vùng da KHÔNG có hình xăm

6%

bác sĩ gây mê từ chối GTNMC qua vùng có hình xăm

Trong số những người chưa từng gặp trường hợp như vậy, 74,3% bác sĩ gây mê sẽ GTNMC cho sản phụ có hình xăm thắt lưng. Trong đó, 67,2% sẽ chọn khe không có mực và 7,1% sẽ chọn chính vùng có hình xăm.

Cần lưu ý rằng ý kiến của nhóm này dựa trên nhận định chủ quan.

Năm 2008, 54 bác sĩ gây mê ở vùng Languedoc-Roussillon (Pháp) được khảo sát. 57% trong số họ sẽ GTNMC qua hình xăm và 39% sẽ từ chối. Lý do từ chối gồm nguy cơ sắc tố “di chuyển” (66%) và đơn giản là thận trọng (43%), và chỉ hai phần ba số người từ chối sẽ đề xuất cho sản phụ một phương án thay thế GTNMC.

Các nữ bác sĩ gây mê thường có cái nhìn tiêu cực về hình xăm hơn đồng nghiệp nam. Họ cũng có xu hướng từ chối GTNMC cho sản phụ có hình xăm thắt lưng nhiều hơn.

6. Bài viết hay! Vậy kết luận là gì?

Đến năm 2020, tức 18 năm sau khi bài báo của Douglas và Swenerton được công bố, vẫn chưa ghi nhận biến chứng nào có sức thuyết phục.

Cũng cần nói thêm rằng hình xăm thắt lưng đang dần mất đi sức hút: chúng không còn thời thượng như 20 năm trước. Ngày nay, các sản phụ trẻ ít có những hình xăm như vậy hơn.

Vậy kết luận: nếu hình xăm thắt lưng khỏe mạnh và không viêm, bác sĩ gây mê sản khoa không cần lo lắng, càng không nên vì thế mà từ chối GTNMC khi sinh.

Thực hiện GTNMC ở vùng có hình xăm khỏe mạnh, đã lành hoàn toàn không có rủi ro nào!

Dưới đây tôi đính kèm quy trình xử trí khi sản phụ có hình xăm ở thắt lưng:

Có thể tránh vùng hình xăm không?

CóKhông

Tuyệt vời! Chúng ta vừa phá bỏ thêm một lầm tưởng về hình xăm. Giờ bạn đã hiểu da có hình xăm được cấu tạo thế nào và có thêm kiến thức mới cho chuyên môn của mình ;)

Các lập luận trong bài viết có cơ sở khoa học và được nghiên cứu chứng minh; tài liệu dựa trên nguồn “Tattoo and epidural analgesia: Rise and fall of a myth”, Nicolas Kluger, Jean-Christian Sleth, Presse Med 49 (2020) 104050.