Tattoo en ruggenprik bij de bevalling: de mythe ontkracht

Vandaag staat er een belangrijke vraag op de agenda: kan een ruggenprik (epidurale anesthesie) worden gezet in een getatoeëerd gebied?

Ook als je niet zwanger bent en geen arts, lees dit artikel, want het onderwerp heeft direct te maken met de gezondheid van mensen en met de deskundigheid van artsen!

Tijdens de bevalling is het extra belangrijk om alle risico’s af te wegen en objectief beslissingen te nemen. Helaas gebeurt dat niet altijd.

We gaan het nu hebben over een misvatting die een hele generatie barende vrouwen zonder goede reden stress heeft bezorgd...

1. Hoe het allemaal begon en wat tattoos ermee te maken hebben

Al begin jaren 2000 werd de vraag gesteld of epidurale anesthesie (hierna EA) veilig kon worden toegepast ter hoogte van een tattoo op de onderrug. De zorg betrof één risico: pigment zou samen met de inhoud van de punctienaald in het wervelkanaal terecht kunnen komen.

Dat leidde tot voorzorgsmaatregelen en tot de opvatting dat EA moest worden uitgesloten bij barende vrouwen met een tattoo op de onderrug.

Epidurale anesthesie is een vorm van pijnbestrijding die vaak bij de bevalling wordt gebruikt. Ze schakelt het gevoel alleen in een bepaald deel van het lichaam uit.

In 2002 publiceerden twee Canadese anesthesiologen, Douglas en Swenerton, het artikel “Epidural anesthesia in three parturients with lumbar tattoos: a review of possible implications”. Aan het onderzoek namen 3 vrouwen deel die tijdens de bevalling EA kregen.

Ik wil je niet bestoken met verwarrende lettercodes, dus hier is een afbeelding met de verschillende delen van de wervelkolom:

De eerste vrouw had dus een tattoo over het gebied T12–S1 en kreeg twee doses EA ter hoogte van L2–L3.

De tattoo van de tweede vrouw zat op L4–L5, en zij kreeg een dosis EA in de tussenruimte L2–L3.

De derde vrouw had een tattoo over haar hele rug, en de katheter voor de EA werd er dwars doorheen ingebracht.

Geen van de patiënten meldde complicaties.

Toch maakten Douglas en Swenerton zich zorgen over het theoretische risico dat pigment bij het inbrengen van de naald vanuit de weefsels naar het ruggenmerg zou worden meegevoerd. In dat geval zou een mogelijk immunogeen tattoopigment een ontsteking van de ruggenmergvliezen en neurologische complicaties kunnen veroorzaken.

Maar de auteurs waren uiterst voorzichtig in hun conclusies en schreven dat “we niet weten” of “het inbrengen van een epidurale of spinale naald door een tattoo problemen op lange termijn kan veroorzaken”.

2. Een uniek geval van klachten na EA

Als reactie op dat artikel beschreef een Canadese anesthesioloog het geval van een 34-jarige barende vrouw met een tattoo over haar hele onderrug. Enkele uren na EA op L2–L3 kreeg ze een “branderig gevoel” en “pijn”, zonder enige ontsteking van de huid.

De klachten verdwenen binnen 24 uur zonder complicaties. De auteur vermoedde dat het pigmenthoudende weefsel uit de tattoo de oorzaak was van een diepere irritatie van het lumbale weefsel.

Douglas en Swenerton antwoordden dat de pijn hoogstwaarschijnlijk kwam door een blauwe plek door het inbrengen van de epidurale naald, wat ook bij vrouwen zonder tattoo voorkwam.

Het hierboven beschreven geval is nog altijd de enige “complicatie” die ooit is vastgelegd na EA door een tattoo.

Na verloop van tijd groeide de ophef rond dit onderwerp: op sommige internetfora klaagden patiënten dat hun EA was geweigerd vanwege een tattoo op de onderrug.

In 2006 publiceerden Franse anesthesiologen onofficiële “aanbevelingen” over hoe je EA uitvoert als er een tattoo op de onderrug zit. Ze stelden voor:

• te proberen buiten het getatoeëerde gebied te prikken en een tussenruimte erboven of eronder te kiezen;

• een laterale benadering te gebruiken of een niet-getatoeëerde plek binnen de tattoo te kiezen;

• onder plaatselijke verdoving een klein sneetje in de huid te maken voordat de naald in het getatoeëerde gebied wordt ingebracht.

3. Hoe is getatoeëerde huid opgebouwd?

Ik leg kort uit hoe de huid zich na het tatoeëren herstelt:

Het pigment dat na de behandeling in de opperhuid (epidermis) is achtergebleven, wordt geleidelijk minder naarmate de oppervlakkige weefsellagen afschilferen. Door de regeneratie raakt de opperhuid haar pigment volledig kwijt, dus dat er pigment in de “kern” van dit weefsel zit, is onwaarschijnlijk.

In de lederhuid (dermis) wordt het meeste pigment opgenomen door macrofagen, die naar de lymfeklieren migreren. De inktdeeltjes die achterblijven, liggen vooral intracellulair: ze zitten in diezelfde macrofagen en in fibroblasten.

Als de naald deze deeltjes meeneemt, zal het pigment dus hoogstwaarschijnlijk intracellulair zijn en niet vrij. En een cel van de opperhuid die bij de EA door de naald wordt geraakt, bevat zeker helemaal geen pigment!

4. Is een sneetje in de huid nodig voor EA in een getatoeëerd gebied?

Anesthesiologen stelden het volgende voor: als het getatoeëerde gebied niet te vermijden is, maak dan een incisie in de getatoeëerde huid. Er is echter geen bewijs dat dit de kans verkleint dat pigment in de inhoud van de punctienaald terechtkomt.

Bovendien zit tattoopigment in de lederhuid. Dat betekent dat een goede incisie door moet gaan tot in het onderhuidse vetweefsel. De anesthesioloog moet absoluut zeker zijn van de plaats van de incisie voordat hij de spinale naald inbrengt. Is de incisie niet diep genoeg, dan neemt het risico om pigment mee te nemen juist toe!

5. Tijd voor statistiek! Hoe gaan anesthesiologen om met EA in een getatoeëerd gebied?

Slechts een paar zeldzame onderzoeken hebben gekeken naar de werkelijke aanpak en houding van anesthesiologen bij EA voor barende vrouwen met een tattoo op de onderrug.

In een kleine Britse enquête uit 2007 stelden Shanbhag en Chilvers vast dat 65% van de anesthesiologen een ruggenprik in de gebruikelijke tussenruimte zou zetten, ook als daar een tattoo zit. Tegelijk zei bijna de helft (45%) dat ze, als ze de keuze hadden, getatoeëerde huid toch zouden proberen te vermijden. Met andere woorden: de meesten zien een tattoo niet als een belemmering, maar velen kiezen uit gewoonte voor schone huid als die er is.

Een groter Portugees onderzoek onder 162 anesthesiologen leverde de volgende resultaten op...

57%

van de anesthesiologen had deze situatie al eens meegemaakt

60%

zou EA liever op NIET-getatoeëerde huid uitvoeren

6%

van de anesthesiologen weigerde EA door een getatoeëerd gebied uit te voeren

Van degenen die nog nooit zo’n geval hadden meegemaakt, zou 74,3% van de anesthesiologen EA uitvoeren bij een vrouw met een tattoo op de onderrug. Van hen zou 67,2% dat doen in een tussenruimte zonder inkt en 7,1% zou juist het getatoeëerde gebied kiezen.

Het is goed om op te merken dat de mening van deze groep op een subjectief oordeel berustte.

In 2008 werden 54 anesthesiologen in de Franse regio Languedoc-Roussillon ondervraagd. 57% van hen zou EA door de tattoo heen uitvoeren en 39% zou weigeren. Als redenen om te weigeren noemden ze het risico van “migratie” van pigment (66%) en gewone voorzichtigheid (43%), en slechts twee derde van de weigeraars zou de vrouw een alternatief voor EA aanbieden.

Vrouwelijke anesthesiologen waren vaker negatief over tattoos dan hun mannelijke collega’s. Ze weigerden ook vaker EA bij een barende vrouw met een tattoo op de onderrug.

6. Mooi artikel! Wat is dan de conclusie?

In 2020, 18 jaar na de publicatie van het artikel van Douglas en Swenerton, waren er geen overtuigende complicaties gevonden.

Het is goed om te weten dat tattoos op de onderrug aan populariteit verliezen: ze zijn niet meer zo in de mode als 20 jaar geleden. Jonge vrouwen die nu bevallen, hebben minder vaak zo’n tattoo.

Het oordeel luidt dus: als een tattoo op de onderrug gezond en niet ontstoken is, hoeft die obstetrische anesthesiologen geen zorgen te baren, laat staan aanleiding te geven om EA tijdens de bevalling te weigeren.

Er zijn geen risico’s verbonden aan EA ter hoogte van een gezonde, volledig genezen tattoo!

Hieronder vind je het stappenplan voor wanneer een barende vrouw een tattoo op de onderrug heeft:

Kan het tattoogebied worden vermeden?

JaNee

Uitstekend! We hebben weer een mythe over tattoos ontkracht. Je begrijpt nu hoe getatoeëerde huid is opgebouwd en je hebt nieuwe kennis aan je expertise toegevoegd ;)

De argumenten in dit artikel zijn wetenschappelijk onderbouwd en door onderzoek gestaafd. Het materiaal is gebaseerd op de bron “Tattoo and epidural analgesia: Rise and fall of a myth”, Nicolas Kluger, Jean-Christian Sleth, Presse Med 49 (2020) 104050.